Ukulele jakie wybrać

Wybór pierwszego ukulele, lub kolejnego instrumentu do swojej kolekcji, może być ekscytującym, ale i nieco przytłaczającym doświadczeniem. Rynek oferuje szeroki…
1 Min Read 0 59

Wybór pierwszego ukulele, lub kolejnego instrumentu do swojej kolekcji, może być ekscytującym, ale i nieco przytłaczającym doświadczeniem. Rynek oferuje szeroki wachlarz modeli, od najprostszych zabawek po instrumenty z najwyższej półki. Kluczem do trafnego wyboru jest zrozumienie podstawowych parametrów, które wpływają na brzmienie, komfort gry i trwałość instrumentu. Zanim zdecydujesz, jakie ukulele wybrać, warto zastanowić się nad kilkoma kluczowymi kwestiami. Przede wszystkim, jaki masz budżet. Ceny ukulele potrafią być bardzo zróżnicowane. Tanie modele, często wykonane z plastiku lub laminatu niskiej jakości, mogą być atrakcyjne cenowo, ale ich brzmienie i jakość wykonania często pozostawiają wiele do życzenia. Z drugiej strony, instrumenty wykonane z litego drewna, ręcznie robione, mogą kosztować kilkukrotnie więcej, oferując jednak nieporównywalnie lepsze doświadczenia muzyczne. Ważne jest, aby znaleźć złoty środek, który odpowiada Twoim możliwościom finansowym i oczekiwaniom co do jakości dźwięku.

Kolejnym istotnym aspektem jest rozmiar instrumentu. Ukulele występuje w kilku standardowych rozmiarach, z których każdy ma swoje specyficzne cechy. Sopranowe, koncertowe, tenorowe i barytonowe – każdy z nich oferuje nieco inne brzmienie i jest bardziej odpowiedni dla osób o różnym wzroście i wielkości dłoni. Rozmiar sopranowy jest najmniejszy i najczęściej kojarzony z klasycznym brzmieniem ukulele, idealnym do szybkiego, radosnego grania. Koncertowe ukulele jest nieco większe, co przekłada się na pełniejsze brzmienie i większy komfort gry dla osób z dłuższymi palcami. Tenorowe ukulele oferuje jeszcze więcej przestrzeni między progami i bogatszy dźwięk, często wybierane przez profesjonalistów i muzyków ceniących sobie głębię brzmienia. Wreszcie, ukulele barytonowe jest największe i strojone inaczej niż pozostałe (jak cztery najgrubsze struny gitary), co nadaje mu unikalne, cieplejsze brzmienie. Wybór odpowiedniego rozmiaru jest kluczowy dla komfortu gry, zwłaszcza na początku nauki.

Nie można również pominąć materiału, z którego wykonane jest ukulele. Drewno ma ogromny wpływ na rezonans, ciepło i ogólną jakość dźwięku. Najczęściej spotykane gatunki drewna to świerk, cedr, mahoń, koa i palisander. Świerk i cedr są często używane do produkcji wierzchu instrumentu, oferując jasne i selektywne brzmienie. Mahoń nadaje instrumentowi ciepły, okrągły dźwięk, podczas gdy koa, tradycyjny materiał hawajski, zapewnia bogate, złożone brzmienie z wyrazistymi środkami. Palisander, często wykorzystywany do produkcji podstrunnicy i mostka, dodaje instrumentowi klarowności i sustainu. Zrozumienie tych różnic pomoże Ci dokonać świadomego wyboru, który najlepiej odpowiada Twoim preferencjom muzycznym. Pamiętaj, że jakość drewna, nawet tego samego gatunku, może się różnić w zależności od producenta i sposobu jego obróbki.

Ukulele jakie wybrać dla dziecka i amatora

Kiedy stajemy przed pytaniem, jakie ukulele wybrać dla dziecka, priorytetem staje się przede wszystkim bezpieczeństwo, trwałość i łatwość gry. Maluchy często traktują instrumenty w sposób mniej delikatny niż dorośli, dlatego warto zainwestować w model wykonany z solidnych materiałów, które przetrwają codzienne użytkowanie. Plastikowe ukulele, choć mogą wydawać się kuszącą opcją ze względu na niską cenę, często oferują słabej jakości dźwięk i mogą być frustrujące dla młodego adepta muzyki. Lepszym wyborem są ukulele z laminatu, które są bardziej odporne na uszkodzenia mechaniczne i wilgoć, a jednocześnie oferują przyzwoite brzmienie. Rozmiar jest tu absolutnie kluczowy. Dla najmłodszych dzieci, poniżej 6 roku życia, idealne będą ukulele sopranowe o długości około 53 cm. Są one lekkie, poręczne i mają mniejszy rozstaw strun, co ułatwia maluchom naciskanie ich palcami. Dla nieco starszych dzieci, w wieku szkolnym, ukulele koncertowe może być lepszym wyborem, oferując nieco więcej miejsca na gryfie i pełniejsze brzmienie.

Dla amatora, który dopiero rozpoczyna swoją przygodę z ukulele, kluczowe jest znalezienie instrumentu, który będzie łatwy w obsłudze i zachęci do dalszej nauki. W tym przypadku, nieco lepsza jakość wykonania i materiałów może zrobić znaczącą różnicę. Ukulele z litego drewna, nawet z tańszych gatunków jak mahoń czy świerk, oferuje znacznie bogatsze i cieplejsze brzmienie niż modele laminowane. To sprawi, że pierwsze dźwięki będą przyjemniejsze dla ucha, a proces nauki bardziej satysfakcjonujący. Rozmiar koncertowy lub tenorowy często jest polecany dla początkujących dorosłych, ponieważ oferuje więcej przestrzeni na gryfie, co ułatwia ćwiczenie akordów i zapobiega przypadkowemu gaszeniu sąsiednich strun. Ważne jest również, aby instrument był dobrze zestrojony i miał niską akcję strun (odległość strun od gryfu), co zmniejsza nacisk potrzebny do ich dociskania i zapobiega bólowi palców.

Niezależnie od tego, czy wybierasz ukulele dla dziecka, czy dla siebie jako amatora, warto zwrócić uwagę na kilka dodatkowych elementów. Klucze do strojenia powinny działać płynnie i precyzyjnie, aby instrument łatwo utrzymywał strój. Mostek i siodełko powinny być dobrze oszlifowane, aby uniknąć ostrych krawędzi, które mogłyby kaleczyć palce. Gryf powinien być prosty i stabilny, bez widocznych wad. Warto również sprawdzić, czy wszystkie progi są dobrze zamocowane i nie wystają poza obręb gryfu. Dobrze wykonane ukulele nie musi być drogie. Na rynku dostępnych jest wiele renomowanych marek, które oferują instrumenty w przystępnych cenach, idealne dla początkujących. Czytanie opinii innych użytkowników i konsultacja z doświadczonymi muzykami lub sprzedawcami w sklepach muzycznych może być nieocenione w procesie podejmowania decyzji.

Ukulele jakie wybrać dla zaawansowanego muzyka

Dla zaawansowanego muzyka, pytanie o to, jakie ukulele wybrać, wiąże się z poszukiwaniem instrumentu, który nie tylko brzmi wyjątkowo, ale także oferuje specyficzne cechy dostosowane do indywidualnych potrzeb i stylu gry. Na tym etapie rozwoju muzycznego, jakość materiałów i precyzja wykonania stają się kluczowe. Muzycy często decydują się na ukulele wykonane z litego drewna, gdzie zarówno wierzch, jak i boki oraz tył instrumentu pochodzą z jednego, starannie wyselekcjonowanego kawałka drewna. Gatunki takie jak hawajska koa, drzewo różane (palisander) czy kanadyjski klon są cenione za swoje unikalne właściwości rezonansowe i tonalne. Koa, ze swoim ciepłym, złożonym brzmieniem i pięknym usłojeniem, jest często uważana za „świętego Graala” wśród materiałów ukulele, ale jest również jedną z najdroższych opcji.

Rozmiar ukulele dla zaawansowanego gracza jest również kwestią bardzo indywidualną. Chociaż ukulele tenorowe i barytonowe oferują większą przestrzeń na gryfie i głębsze, bogatsze brzmienie, niektórzy profesjonaliści preferują kompaktowe rozmiary sopranowe lub koncertowe, ale wykonane z najwyższej jakości drewna i z dodatkowymi ulepszeniami. Często wybierane są modele z krótszą menzurą, ale o większej szerokości gryfu, co ułatwia skomplikowane techniki fingerstyle i złożone akordy. Zaawansowani muzycy zwracają również uwagę na detale, takie jak rodzaj podstrunnicy (np. heban lub palisander), rodzaj progów (np. niklowe lub ze stali nierdzewnej), jakość kluczy (np. typu open-gear lub sealed) oraz systemy elektroniczne, jeśli planują używać instrumentu na scenie. Każdy z tych elementów wpływa na komfort gry, stabilność stroju i ogólną charakterystykę brzmieniową.

Wybór konkretnego modelu przez zaawansowanego muzyka często wynika z eksperymentowania z różnymi markami i typami instrumentów. Renomowani producenci, tacy jak Kamaka, Kanile’a, Pono, Collings czy Martin, oferują instrumenty z najwyższej półki, które są ręcznie wykonane przez doświadczonych lutników. Te ukulele charakteryzują się nie tylko doskonałym brzmieniem i wykończeniem, ale także innowacyjnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi. Dla muzyka, który szuka czegoś naprawdę wyjątkowego, możliwe jest nawet zamówienie instrumentu na zamówienie (custom shop), gdzie każdy detal, od wyboru drewna po kształt korpusu i zdobienia, jest dopasowany do indywidualnych preferencji. Warto również rozważyć ukulele z różnymi rodzajami ożebrowania wewnątrz korpusu, które mogą znacząco wpłynąć na projekcję dźwięku i jego barwę. Ostateczny wybór to zazwyczaj połączenie wiedzy technicznej, doświadczenia i osobistych preferencji estetycznych i dźwiękowych.

Ukulele jakie wybrać pod kątem brzmienia i materiałów

Kiedy zagłębiamy się w pytanie, jakie ukulele wybrać, estetyka dźwięku i jakość użytych materiałów odgrywają kluczową rolę, szczególnie dla osób świadomych muzycznie. Podstawowa różnica w brzmieniu wynika w dużej mierze z gatunku drewna, z którego wykonany jest instrument. Ukulele wykonane z laminatu, choć często tańsze i bardziej odporne na warunki atmosferyczne, oferują zazwyczaj płaskie i mniej wyraziste brzmienie. Dźwięk jest mniej rezonansowy, a sustain (czas wybrzmiewania) krótszy. Z tego powodu, dla wielu muzyków, szczególnie tych szukających bogatszego i bardziej złożonego tonu, laminat jest rozwiązaniem tymczasowym lub wybieranym ze względów budżetowych.

Ukulele wykonane z litego drewna to zupełnie inna kategoria brzmieniowa. Lite drewno, dzięki swojej naturalnej strukturze, pozwala na lepszą wibrację płyty wierzchniej, co przekłada się na bogatszy rezonans, większą głośność i bardziej złożoną paletę harmonicznych. Różne gatunki drewna nadają instrumentowi unikalny charakter:

  • Świerk często stosowany na wierzch, daje jasne, selektywne brzmienie z wyraźnymi wysokimi tonami. Jest to dobry wybór dla graczy preferujących dynamiczne i wyraziste akcenty.
  • Cedr, podobnie jak świerk, często pojawia się na wierzchu, oferując cieplejsze i bardziej zbalansowane brzmienie, z dobrym sustainem i bogatymi środkami.
  • Mahoniu, często używany do produkcji całego korpusu lub tylko boków i tyłu, nadaje ukulele ciepły, okrągły dźwięk z wyraźnym basem i przyjemnym sustainem. Jest to bardzo popularny wybór, ceniony za swoją wszechstronność.
  • Koa, tradycyjne hawajskie drewno, jest cenione za swój wyjątkowo ciepły, złożony dźwięk z pięknymi, słodkimi harmonicznymi. Brzmienie ukulele z koa ewoluuje z czasem, stając się jeszcze bogatsze. Jest to jednak jedno z droższych drewn.
  • Klon, często używany do produkcji gryfów i czasem do korpusu, oferuje jasne, klarowne brzmienie z dobrą projekcją i wyraźnymi wysokimi tonami.

Warto również pamiętać, że sposób wykończenia instrumentu ma wpływ na jego brzmienie. Grubość lakieru, jego rodzaj (np. matowy, błyszczący, nitroceluloza) mogą subtelnie modyfikować sposób wibracji drewna. Zbyt gruba warstwa lakieru może „dusić” dźwięk, podczas gdy cienkie, naturalne wykończenie pozwala drewnu oddychać i w pełni rezonować. Dla zaawansowanego gracza, który szuka specyficznego brzmienia, eksploracja różnych kombinacji drewna, rozmiarów korpusu i wykończeń jest kluczowa. Często instrumenty z litego drewna, nawet w mniejszych rozmiarach, oferują znacznie głębsze i bardziej nasycone brzmienie niż ich laminowane odpowiedniki w większych rozmiarach. Dlatego, jeśli priorytetem jest jakość dźwięku, skupienie się na materiałach jest pierwszym krokiem do znalezienia idealnego ukulele.

Ukulele jakie wybrać z różnych typów i rozmiarów

Decydując, jakie ukulele wybrać, kluczowe jest zrozumienie różnic między podstawowymi typami i rozmiarami tego instrumentu. Każdy rozmiar oferuje unikalne doświadczenia dźwiękowe i jest lepiej dopasowany do różnych graczy i stylów muzycznych. Najmniejszy i najbardziej tradycyjny jest ukulele sopranowe (soprano). Ma najkrótszą menzurę (długość struny od siodełka do mostka) i zazwyczaj około 12 progów. Jego brzmienie jest jasne, lekko piskliwe i często kojarzone z klasycznym, hawajskim dźwiękiem. Ze względu na swój kompaktowy rozmiar i mniejszy rozstaw strun, jest idealny dla dzieci i osób o drobnych dłoniach, ale może być nieco ciasny dla dorosłych graczy z dłuższymi palcami, zwłaszcza podczas grania bardziej złożonych akordów.

Nieco większy jest ukulele koncertowe (concert). Zazwyczaj ma około 14-16 progów i nieco dłuższą menzurę niż sopranowe. Oferuje pełniejsze, głośniejsze brzmienie z lepszym sustainem i większą separacją nut. Rozszerzona przestrzeń na gryfie sprawia, że jest ono znacznie wygodniejsze dla większości dorosłych początkujących i średnio zaawansowanych graczy. Jest to często polecany „złoty środek” dla osób, które nie są pewne, jaki rozmiar wybrać, ponieważ łączy w sobie poręczność z komfortem gry i dobrym brzmieniem. Jest wszechstronne i dobrze sprawdza się w różnych gatunkach muzycznych.

Kolejny w hierarchii jest ukulele tenorowe (tenor). Ma jeszcze dłuższą menzurę i zazwyczaj 17-19 progów. Jego brzmienie jest jeszcze pełniejsze, cieplejsze i bardziej rezonansowe, z wyraźniejszym basem i bogatszymi środkami. Tenor jest często wybierany przez bardziej zaawansowanych graczy, muzyków fingerstyle oraz wokalistów, którzy chcą akompaniować sobie instrumentem o pełniejszym głosie. Dłuższa menzura i szerszy gryf zapewniają duży komfort gry, nawet przy skomplikowanych zagrywkach i szybkich zmianach akordów. Jest to rozmiar ceniony za swoją wszechstronność i możliwość wydobycia szerokiej gamy dźwięków.

Największy jest ukulele barytonowe (baritone). Jego rozmiar jest zbliżony do małej gitary, a kluczową różnicą jest strojenie. Zamiast standardowego stroju GCEA, ukulele barytonowe strojone jest jak cztery najgrubsze struny gitary, czyli DGBE. Ta zmiana w stroju nadaje mu głębsze, bardziej gitarowe brzmienie, które jest cieplejsze i ma więcej basu niż pozostałe rozmiary. Jest to świetny wybór dla gitarzystów, którzy chcą przesiąść się na ukulele, lub dla tych, którzy szukają instrumentu o bardziej „pełnym” dźwięku. Ze względu na swój rozmiar i strojenie, oferuje on unikalne możliwości brzmieniowe, ale może być mniej „typowe” dla tradycyjnego brzmienia ukulele.

Ukulele jakie wybrać z myślą o specyficznych zastosowaniach

Zastanawiając się, jakie ukulele wybrać, warto wziąć pod uwagę nie tylko podstawowe parametry, ale także specyficzne zastosowania, do jakich instrument ma służyć. Dla podróżników, kluczowe są mobilność i wytrzymałość. W tej kategorii królują ukulele wykonane z tworzyw sztucznych lub kompozytów, takie jak modele marek Kala lub Enya. Są one niezwykle odporne na zmiany wilgotności i temperatury, co czyni je idealnym towarzyszem w podróży, na plaży czy podczas biwakowania. Choć ich brzmienie może nie dorównywać instrumentom z litego drewna, ich praktyczność i zdolność do przetrwania w trudnych warunkach są nieocenione. Dostępne są również w kompaktowych rozmiarach, często z wbudowanymi głośnikami, które pozwalają na grę w dowolnym miejscu i czasie.

Jeśli planujesz grać na scenie, kluczowym aspektem będzie możliwość podłączenia ukulele do wzmacniacza lub systemu nagłośnieniowego. W takim przypadku, ukulele elektryczne lub akustyczno-elektryczne (tzw. cutaway z elektroniką) będą najlepszym wyborem. Wyposażone są one w przetwornik (pickup) i przedwzmacniacz, który pozwala na kształtowanie brzmienia i kontrolę głośności. Wybór przetwornika może mieć znaczący wpływ na finalny dźwięk, dlatego warto zwrócić uwagę na renomowane systemy, takie jak Fishman czy LR Baggs. Ukulele elektryczne, choć mogą być grane bez wzmacniacza, oferują bardziej zróżnicowane brzmienie, które można modyfikować za pomocą efektów gitarowych. Zapewniają one szerokie pole do eksperymentów dźwiękowych i pozwalają na dopasowanie brzmienia do specyfiki danego występu.

Dla osób poszukujących unikalnego brzmienia lub chcących wyróżnić się z tłumu, rynek oferuje również ukulele o nietypowych kształtach, rozmiarach lub wykonane z egzotycznych materiałów. Można znaleźć ukulele w kształcie ananasa, mandoliny, a nawet małej gitary. Niektórzy producenci eksperymentują z wykorzystaniem bambusa, włókna węglowego czy nawet metalu do budowy instrumentów, co przekłada się na bardzo specyficzne właściwości akustyczne. Kolejnym aspektem jest strojenie. Oprócz standardowych strojów, istnieją również alternatywne strojenia, które otwierają nowe możliwości harmoniczne i melodyczne. Rozważenie tych niestandardowych opcji może prowadzić do odkrycia instrumentu, który idealnie odpowiada Twoim artystycznym wizjom i wyróżni Cię spośród innych graczy. Warto pamiętać, że tego typu instrumenty często wymagają większego zaangażowania w poszukiwania i mogą być droższe od standardowych modeli.

Ukulele jakie wybrać kupując online czy w sklepie

Decyzja, gdzie kupić ukulele – w sklepie stacjonarnym czy przez internet – ma znaczący wpływ na proces zakupu i końcową satysfakcję. Zakup w sklepie muzycznym oferuje niezaprzeczalne korzyści, z których najważniejsza jest możliwość fizycznego ogrania instrumentu przed podjęciem decyzji. Możesz osobiście sprawdzić, jak ukulele leży w dłoniach, jak wygodny jest gryf, czy dobrze czujesz rozstaw strun, a przede wszystkim – jak brzmi. Doświadczeni sprzedawcy w dobrych sklepach muzycznych są często kompetentni i potrafią doradzić, biorąc pod uwagę Twoje umiejętności, budżet i preferencje. Mogą zademonstrować różne modele, odpowiedzieć na pytania dotyczące materiałów, wykonania i konserwacji instrumentu. Dodatkowo, kupując w sklepie, masz pewność, że instrument został sprawdzony pod kątem wad produkcyjnych i jest gotowy do gry od razu po zakupie, często jest również profesjonalnie ustawiony.

Zakupy online natomiast otwierają przed Tobą znacznie szerszy wybór modeli i marek, często w bardziej konkurencyjnych cenach. Możesz porównać oferty wielu sklepów internetowych, przeglądać opinie innych użytkowników i znaleźć instrument, który idealnie wpisuje się w Twój budżet i oczekiwania. Jest to szczególnie wygodne, gdy wiesz dokładnie, czego szukasz, lub gdy w Twojej okolicy brakuje sklepów muzycznych z dobrym asortymentem ukulele. Jednakże, główną wadą zakupów online jest brak możliwości ogrania instrumentu przed zakupem. Zawsze istnieje ryzyko, że ukulele nie spełni Twoich oczekiwań pod względem brzmienia, komfortu gry, a nawet jakości wykonania. Warto wtedy dokładnie zapoznać się z polityką zwrotów sklepu internetowego, aby w razie potrzeby móc łatwo odesłać instrument.

Niezależnie od tego, czy wybierasz sklep stacjonarny, czy internetowy, warto pamiętać o kilku uniwersalnych zasadach. Po pierwsze, zawsze sprawdzaj opinie o sklepie i marce instrumentu. Po drugie, zwracaj uwagę na jakość wykonania: czy lakier jest równomierny, czy nie ma żadnych pęknięć lub ostrych krawędzi, czy progi są dobrze osadzone. Po trzecie, jeśli kupujesz online, poszukaj sklepów, które oferują szczegółowe opisy produktów, wysokiej jakości zdjęcia i filmy prezentujące instrument. Warto również rozważyć zakup ukulele od renomowanych producentów, którzy cieszą się dobrą reputacją w świecie muzycznym. W przypadku zakupu przez internet, często możesz również skontaktować się z obsługą klienta, aby zadać dodatkowe pytania. OCP przewoźnika w przypadku dostawy może być ważnym czynnikiem, jeśli zależy Ci na ubezpieczeniu przesyłki.

Ukulele jakie wybrać i jak o nie dbać później

Po podjęciu decyzji, jakie ukulele wybrać i zakupieniu wymarzonego instrumentu, równie ważne jest, aby wiedzieć, jak o niego dbać. Odpowiednia pielęgnacja zapewni instrumentowi długowieczność, zachowa jego piękno i utrzyma optymalne brzmienie. Podstawowa konserwacja obejmuje regularne czyszczenie. Po każdej sesji gry warto przetrzeć ukulele miękką, suchą ściereczką z mikrofibry, aby usunąć pot, kurz i odciski palców, zwłaszcza z powierzchni gryfu i strun. Pozwoli to zapobiec gromadzeniu się brudu i tłuszczu, które mogą wpływać na komfort gry i stan strun. Do czyszczenia lakierowanej powierzchni można użyć lekko wilgotnej ściereczki, ale należy unikać nadmiaru wody, która może wniknąć w drewno i spowodować jego pęcznienie lub pękanie.

Kolejnym ważnym aspektem jest odpowiednie przechowywanie instrumentu. Ukulele, zwłaszcza te wykonane z litego drewna, są wrażliwe na gwałtowne zmiany temperatury i wilgotności. Najlepszym rozwiązaniem jest przechowywanie instrumentu w futerale lub gig bagu, który zapewni mu ochronę przed kurzem, zarysowaniami i wahaniami warunków atmosferycznych. Unikaj pozostawiania ukulele w miejscach narażonych na bezpośrednie działanie promieni słonecznych, blisko grzejników, klimatyzatorów lub w wilgotnych pomieszczeniach. Stabilne środowisko jest kluczowe dla utrzymania instrumentu w dobrym stanie. Jeśli mieszkasz w klimacie o dużej wilgotności, rozważ zakup pochłaniacza wilgoci do futerału, a w bardzo suchym klimacie – nawilżacza.

Wymiana strun to kolejna czynność, którą należy wykonywać regularnie. Zużyte struny tracą swoje właściwości brzmieniowe, stają się matowe i trudniejsze do strojenia. Częstotliwość wymiany zależy od intensywności gry, ale zazwyczaj zaleca się wymianę strun co kilka miesięcy. Istnieje wiele rodzajów strun do ukulele, wykonanych z różnych materiałów, takich jak fluorocarbon, nylon czy materiały kompozytowe, które oferują różne brzmienia. Eksperymentowanie z różnymi rodzajami strun może być ciekawym sposobem na zmianę charakterystyki dźwiękowej Twojego ukulele. Pamiętaj również o regularnym sprawdzaniu i ewentualnym regulowaniu wysokości strun nad gryfem (akcji strun) oraz intonacji, zwłaszcza jeśli zauważysz problemy z graniem czystych dźwięków na wyższych progach. W przypadku poważniejszych problemów z instrumentem, takich jak pęknięcia, luźne mostki czy problemy z gryfem, najlepiej skonsultować się z doświadczonym lutnikiem.